NASA, uzun süredir üzerinde çalıştığı Artemis Ay programında önemli bir değişikliğe giderek, bir sonraki insanlı Ay inişi görevini erteleyip önce uzayda kritik teknolojilerin test edileceği yeni bir strateji benimsedi.
Detaylar haberimizde…
Tarihi Artemis II görevi ve içinde Kanadalı astronot Jeremy Hansen’in yer alması beklenirken, NASA Artemis programında önemli değişiklikler açıkladı.
Bir sonraki görev olan Artemis III artık insanları Ay yüzeyine indirmeyecek; bunun yerine Alçak Dünya Yörüngesi’nde (LEO) bir dizi teknoloji testi gerçekleştirilecek. İnsanlı ilk Ay inişi ise 2028’de planlanan Artemis IV kapsamında yapılacak.
Yazar; profesör, kâşif ve gezegen jeoloğu olarak Artemis III Bilim Ekibi’nde görev yapıyor ve Artemis astronotları için jeoloji eğitimlerinin geliştirilmesinde NASA’ya destek veriyor. Çalışmaları, Apollo görevlerinden kalan örnekler ile Ay meteoritlerini inceleyerek Ay’ın jeolojisini daha iyi anlamaya odaklanıyor.
Değişikliklerin Nedeni
Geçen haftaki duyurudan doğrudan etkilenmemiş olsa da, görevindeki son gecikmeler, programın yıllardır karşı karşıya olduğu zorlukların bir göstergesi.
3 Şubat’taki “wet dress rehearsal” (yakıt doldurma provası) sırasında sıvı hidrojen sızıntısı tespit edilmesinin ardından 19–20 Şubat’taki ikinci provada da yeni sorunlar ortaya çıktı. Bu nedenle en erken fırlatma tarihi 1 Nisan olarak belirlendi.
Bu durum, ilk Artemis görevinden bu yana üç yılı aşkın bir süre geçmiş olacağı anlamına geliyor. Görevler arasındaki uzun aralıklar, sistemlerin hızlı biçimde iyileştirilmesini zorlaştırıyor ve yakıt sızıntısı gibi aynı sorunların tekrarlanmasına yol açabiliyor.
NASA ayrıca 2025 yılında 4 binden fazla çalışanını—yaklaşık iş gücünün yüzde 20’sini—kaybetti. Bu durum, program üzerinde ek baskı oluşturuyor.
NASA’nın yeni yöneticisi Jared Isaacman, sosyal medyada yaptığı paylaşımda “NASA’nın her üç yılda bir Ay roketi fırlattığı günler geride kaldı” ifadesini kullandı.
Planın önemli bir parçası, Space Launch System (SLS) roketinin “üst kademesini” standartlaştırmak. Bu bölüm, uzay aracını Alçak Dünya Yörüngesi’nden Ay’a doğru iten ana bileşen.
Yeniden Canlandırılan Artemis Programı
NASA’nın açıklamasından bu yana birçok haber, Artemis III’ün “iptal edildiğini” öne sürdü. Ancak bu, yeni planların adil ya da doğru bir yansıması değil.
Artemis III, 1972’deki Apollo 17’den bu yana ilk insanlı Ay inişi olmayacak. Bunun yerine görev, astronotları taşıyan Orion kapsülünü Alçak Dünya Yörüngesi’ne gönderecek. Burada yaşam destek, itki ve iletişim sistemleri gibi kritik teknolojiler uzay ortamında test edilecek.
Orion’un yörüngedeyken ticari olarak geliştirilen Ay iniş araçlarıyla kenetlenmesi planlanıyor. Bu araçlar SpaceX ve Blue Origin tarafından geliştiriliyor. Bu yaklaşım, Artemis II’den doğrudan yüzeye geçmeyi öngören önceki plana kıyasla kritik sistemlerin önceden test edilmesini sağlayacak.
Mürettebat ayrıca Axiom Space tarafından geliştirilen yeni Ay kıyafetlerini (AxEMU) test edebilir. Bu kıyafetler henüz gerçek bir uzay görevinde kullanılmadı.
Yeni plan, 2028’de başarılı bir insanlı Ay inişi olasılığını artırmayı ve riskleri azaltmayı hedefliyor. En dikkat çekici unsur ise NASA’nın 2028’de yalnızca bir değil, iki Ay inişi gerçekleştirmeyi ve sonrasında her yıl bir görev yapmayı planlaması. Bu yaklaşım, dört yılda 11 insanlı görev gerçekleştiren Apollo programını andırıyor.
Lunar Gateway Ne Olacak?
Geçen haftaki duyuruda dikkat çeken eksikliklerden biri, Lunar Gateway projesine dair bir atıf olmamasıydı. Lunar Gateway, Artemis programı kapsamında Ay yörüngesinde konumlanacak küçük bir uzay istasyonu.
Orijinal planlara göre ikinci Ay inişi (Artemis IV), yüzeye Lunar Gateway üzerinden ulaşacaktı.
Lunar Gateway, Kanada için özel önem taşıyor çünkü burada Canadarm3 bulunacak. Canadarm3, Kanada’nın Artemis programına yaklaşık 2 milyar dolarlık katkısını temsil eden yeni nesil robotik kol. Daha önceki Canadarm ve Canadarm2 mirası üzerine inşa edilen sistem, Dünya’dan uzak mesafede çalışacağı için gelişmiş yapay zekâ özelliklerine sahip.
NASA ikinci ve sonraki Ay yüzeyi görevlerinin ayrıntılarını netleştirirken, Kanada uzay programı açısından Lunar Gateway ve Canadarm3’ün planlamada yer almaya devam etmesi kritik önem taşıyor.
NASA’nın Ay programında esnek ve güvenli bir yaklaşım benimsediğini gösteriyor. İnsanlı inişler bir süreliğine ertelenmiş olsa da, düşük Dünya yörüngesinde gerçekleştirilecek testler, gelecekteki Ay görevlerinin başarı şansını artıracak ve teknolojik hazırlıkları güçlendirecek. NASA, bu stratejik adımla hem güvenliği hem de bilimsel kazanımları öncelikli hale getiriyor.
Derleyen: Damla Şayan
